Witam
Barwa głosu to bardzo ciekawy temat, bardzo modny ostatnio w marketingu. Problematyką ekspresji werbalnej zajmuje się logopedia artystyczna i cieszę się, że jako aktor estradowy i niegdyś reżyser Kameralnego Teatru Muzycznego w Koszalinie, a od 22 lat logopeda, mogę co nieco na ten napisać.
----------------
Barwa dźwięku i słowa zależy od:
1. budowy i kształtu przestrzeni rezonansowych narządu głosowo-wymawianiowego, głównie od rezonansu jamy ustnej (maski), w której powstają formanty (tony decydujące o kolorze dźwięku),
2. warsztatu fonacyjno-artykulacyjnego.

Takie określenia głosu, jak: złoty, srebrny, spiżowy, aksamitny, jedwabny, szklany, matowy, drewniany świadczą, że barwa jest odczuwana jako plastyczna cecha zjawiska mowy.

Ad 1.
Wydychane powietrze (fala akustyczna rozchodząca się kuliście od głośni) z jamy gardłowej może wychodzić na zewnątrz przez nos lub usta.
U osób z normalnie rozwiniętymi i ukształtowanymi narządami mowy istnieje możliwość zupełnego zamknięcia wejścia z jamy gardłowej do jamy nosowej. Służy temu przede wszystkim podniebienie miękkie zakończone języczkiem. Zbyt krótkie podniebienie miękkie czy rozszczepione, nie może zamknąć jamy nosowej. Podobnie zachowuje się podniebienie w stanach chorobowych. Rezonator nosowy będzie więc włączony przez cały czas. Wszystkie dźwięki mowy będą unosowione. Nazywa się to nosowaniem otwartym.

Jama nosowa jest rezonatorem o stałym kształcie. W wypadku wystąpienia polipów będzie ona cały czas zamknięta dla swobodnego przepływu powietrza. W czasie szybkiej artykulacji nie wpłynie to zasadniczo na postać fali głosowej. W czasie artykulacji zwolnionej efekt tego zablokowania ujawni się jako nosowanie zamknięte.

Barwa fali zależy także od podniebienia twardego, dziąseł i zębów. Rozszczepy mogą również przebiegać przez podniebienie twarde, dziąsła i nawet wargę górną. Wtedy wytworzenie dźwięków mowy o określonej strukturze jest utrudnione , a nawet niemożliwe. Rozszczepy wymagają leczenia specjalistycznego u foniatry chirurga.

Zbyt wielkie wysklepienie podniebienia (tzw. podniebienie gotyckie) może mieć wpływ na powstawanie zaburzeń mowy.

Również brak przednich zębów, zbyt duże odstępy między zębami, wysunięcie szczęki i zębów (górnych i dolnych) do przodu mają wpływ na zaburzenia mowy, szczególnie przy dźwiękach dentalizowanych; jest też najczęściej przyczyną seplenienia.

Wargi wysuwają się do przodu, zaokrąglają, rozsuwają na boki, kontaktują z zębami, z sobą. Wargi bierne powodują, że mowa jest bezbarwna i płaska.

Ad 2.
Barwa jako środek artystyczny może pełnić różne funkcje interpretacyjne. Ta sama wypowiedź może mieć różne znaczenie. W zależności od zabarwienia uczuciowego, oceny moralnej, czy estetycznej posługujemy się odpowiednim doborem wyrazów, zwrotów i nadajemy im temperaturę zimną lub ciepłą. Mówimy miękko lub twardo, smutno – radośnie.

W poezji i prozie artystycznej często spotykamy się ze swoistymi połączeniami wyrazów i przenośniami, nie spotykanymi w mowie potocznej. Poeci lubią metafory mające charakter animizacji lub personifikacji.

Nadal aktualnym zagadnieniem jest granica brzmieniowego naśladownictwa natury (onomatopeja). Wiele jest sądów przeciwnych nadmiernemu koloryzowaniu żywego słowa, ale skoro jest wiele tekstów z elementami onomatopei, trudno w recytacji ten fakt ignorować.

Dla należytego wykonania utworu, dla nadania całości odpowiedniego wyrazu można używać w czasie ćwiczeń szeregu określeń i znaków artykulacyjnych, wskazujących sposób wydobycia i formowania dźwięku.

Można w tej dziedzinie korzystać z doświadczeń muzyki, np.
- staccato – odrywać, skracać dźwięki mniej więcej o połowę (oznaczenie nad
wyrazami: kropka)
- portato – płynne, nieostre oddzielanie od siebie dźwięków, sylab, ale wyraziste
wymawianie (m oznaczenie: kropki nad wyrazami połączonymi łukiem),
- legato – płynnie (oznaczenie: wyrazy łączone łukiem)

Można także korzystać z innych określeń dotyczących sposobu wykonania utworu, np.
- agitato – niespokojnie, burzliwie
- animato – z ożywieniem
- apassionato – gwałtownie
- con amore – z uczuciem
- cantabile – śpiewnie
- con brio – z życiem
- con dolore – z boleścią
- grazziozo – z wdziękiem
- dolce – słodko
- espressivo – wyraziście
- giocoso – wesoło
- leggiero – lekko
- marcato – podkreślając
- pesante – ciężko
- risoluto – śmiało
- scherzando – żartobliwie
- sostenuto – powściągliwie
- subito – nagle
- triste – smutnie

Tyle uwag ogólnych na temat barwy głosu.
Proszę o możliwie dokładny opis swoich problemów, potrzeb i zamierzeń oraz możliwości wykonawczych związanych z wiekiem, budową narządów mowy, wadami i zaburzeniami mowy, regionem lub miejscem zamieszkania, wykształceniem zawodem itp.

Pozdrawiam serdecznie
Władysław Pitak, logopeda
http://logos.dt.pl/oferty/Pitak03.jpg

Artykuły logopedyczne w internecie

*AFAZJA (diagnoza i leczenie wg Łurii). ZABURZENIA W NADAWANIU MOWY    Oprac. Władysław Pitak
1. Zaburzenia motoryczno-dośrodkowe (aferentne)
(utrata lub niedokształcenie somestetycznych wzorców głosek)
czyli trudności w artykułowaniu głosek spowodowane brakiem czucia ułożenia narządów mowy - brak analizy i syntezy sygnalizacji z obwodu o aktualnej pozycji narządów mowy.
>>> więcej>>>  http://logos.dt.pl/logos21
.
* USZKODZENIA NACZYNIOWE OŚRODKOWEGO UKŁADU NERWOWEGO
Najczęstszą postacią uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego jest udar mózgowy występujący nagle, przeważnie we śnie lub w czasie wzmożonej psychofizycznej aktywności, i charakteryzujący się mniej lub bardziej zaburzoną świadomością oraz połowiczym porażeniem na tle zaburzeń krążenia mózgowego. Upośledzenie krążenia mózgowego jako przyczyna udaru może wystąpić pod wpływem różnorodnych zmian patologicznych, odzwierciedlających takie stany, jak: miażdżyca, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia czynności serca, choroby krwi, procesy uciskowe (nowotwory) i urazy.
>>> więcej >>> http://logos.dt.pl/logos20
.
* AFAZJA - REHABILITACJA LOGOPEDYCZNA
Terminem afazja (greckie fazis-mowa) określa się częściową lub całkowitą utratę umiejętności posługiwania się językiem, spowodowaną uszkodzeniem znajomości języka (rozumienia i nadawania), czemu towarzyszą mniejsze lub większe trudności w ponownym nauczeniu się go.
>>> więcej >>> http://logos.dt.pl/logos19
.
* NOWE TECHNOLOGIE W REHABILITACJI OSÓB JĄKAJĄCYCH SIĘ
Podczas mówienia jąkanie może przejawiać się jako powtarzanie części słów, powtarzanie części zdania lub przedłużone wymawianie niektórych głosek. W czasie mówienia mogą występować skurcze mięśni twarzy, szyi, tułowia lub kończyn, zwane współruchami.
>>> więcej >>> http://logos.dt.pl/logos18
.
* MUTYZM JAKO PRZYCZYNA TRUDNOŚCI SZKOLNYCH
Artykuł ten ma na celu przybliżenie problemu mutyzmu. Napisałam go z myślą o tym, że może on być przydatny innym nauczycielom, którzy spotkają się z podobnym zjawiskiem w swojej pracy dydaktyczno-wychowawczej.
>>> więcej >>> http://logos.dt.pl/logos17
.
* BADANIA W UDARZE MÓZGU
W przypadku wystąpienia klinicznych objawów udaru mózgu konieczne jest wykonanie szeregu badań odpowiadających na pytanie: Czy to jest udar mózgu?
>>> więcej >>> http://logos.dt.pl/logos16
.
* CZYTAĆ WBREW GENOM
DYSLEKSJĘ DEFINIUJE SIĘ JAKO TRUDNOŚĆ W OPANOWANIU TECHNIKI CZYTANIA. OSOBY Z TYM ZABURZENIEM ZNACZNIE DRAMATYCZNIEJ TO OKREŚLAJĄ: GDY CZYTAM, WYDAJE MI SIĘ, ŻE ZWARIUJĘ. Dysleksja w różnym nasileniu jest zjawiskiem często spotykanym w praktyce szkolnej. W szerszym pojęciu, jest to ogół zaburzeń związanych z czytaniem i pisaniem. Trudność w czytaniu prawie zawsze występuje z dysortografią lub dysgrafią.
>>> więcej >>> http://logos.dt.pl/logos15
.
* DLAAACZEGO SIĘ JĄKAMY?
Jąkanie jest nie tylko objawem nerwicy czy wad aparatu mowy. Jego przyczyną mogą być nieprawidłowości w budowie mózgu - pisze "Gazeta Wyborcza", powołując się na wyniki badań przedstawione w tygodniku "Lancet"..
>>> więcej >>> http://logos.dt.pl/logos14
.
* ALALIA, CHARAKTERYSTYKA ZABURZENIA MOWY
Alalia-czyli niedokształcenie mowy o typie afazji bywa nazywana szeregiem określeń, nie zawsze w pełni oddających istotę zaburzenia. W literaturze spotyka się..
>>> więcej >>> http://logos.dt.pl/logos13
.
* ALALIA i DYSLALIA  - Opracowanie: Bożena Smyczek
Alalia (zwana też niemotą, słuchoniemotą, afazją rozwojową) i dyslalia różnią się od afazji dziecięcej tym, że afazja jest częściową lub całkowitą utratą umiejętności mówienia lub rozumienia, podczas gdy przy alalii uszkodzenie struktur korowych następuje jeszcze przed rozwojem mowy
>>> więcej >>> http://logos.dt.pl/logos12
.
* AFAZJA - JAK POSTĘPOWAĆ Z AFATYKIEM
Afazja to zaburzenia mowy, których przyczyną mogą być uszkodzenia odpowiednich ośrodków w mózgu. Ogólnie można je podzielić na czuciowe (uszkodzenie ośrodków odbiorczych), kiedy pacjent ma kłopoty z odbiorem i rozumieniem mowy, pisma.
>>> więcej >>> http://logos.dt.pl/logos11
.
* JĄKANIE SIĘ ZWIĄZANE JEST ZE SŁABĄ WSPÓŁPRACĄ OŚRODKÓW W OBRĘBIE MÓZGU
Stwierdzono dotąd, że jąkanie może mieć podłoże genetyczne. Nie wiadomo było jednak, w jaki sposób i dlaczego do niego dochodzi
>>> więcej >>> http://logos.dt.pl/logos10
.
* POROZUMIEWANIE PRZY POMOCY MOWY   – autor: Władysław Pitak
Wyraz język ma dwa główne znaczenia: jedno konkretne, występujące w takich wyrażeniach, jak: pokazać komuś język, mlaskać językiem, a drugie abstrakcyjne, używane w takich zestawieniach, jak język sceniczny, szkolny, techniczny, język polski. Poza tym używa się tego wyrazu w zwrotach obrazowych, np. latać z językiem itd.
>>> więcej >>> http://logos.dt.pl/logos01
.
* DYKCJA (oddychanie dynamiczne)   – autor: Władysław Pitak
Oddychanie dynamiczne (w czasie wydawania głosu) polega na ścisłej korelacji mechaniki oddechu z logiką wypowiadanego tekstu.
>>> więcej>>> http://logos.dt.pl/logos02
.
* JĘZYK SIĘ ZACINA    – autor: Władysław Pitak
W Koszalinie jąka się ponad tysiąc dorosłych mieszkańców (1 procent populacji). Są wśród nich osoby ze świecznika: politycy, szefowie mniejszych i większych firm, ale także szukający pracy studenci i marzący o karierze uczniowie szkół średnich.
>>> więcej>>>  http://logos.dt.pl/logos03
.
* NIE MA JĄKANIA "OD ZAWSZE"   – autor: Władysław Pitak
Nie ma czegoś takiego, co moglibyśmy określić, że ktoś się jąkał "od zawsze". Ten ktoś mógł mieć do tego predyspozycje, mógł mieć inklinacje i to padło na niewłaściwy grunt: rodzina, środowisko w którym się obraca, itd. Tak, zanim się dojdzie do jąkania, trzeba odbyć nieraz długą drogę. To się nie dzieje z dnia na dzień.
>>> więcej>>>  http://logos.dt.pl/logos04
.
* AGRESJA A JĄKANIE     – autor: Władysław Pitak
Trudno jest być jedynakiem. Jeszcze trudniej jest mieć nadopiekuńczą matkę. Bardzo źle, kiedy ojciec nie zgadza się z matką w wychowaniu jedynaka.
>>> więcej>>>  http://logos.dt.pl/logos05
.
* WIRTUALNY WYWIAD Z UDAREM MÓZGU – autor: Władysław Pitak
Poniższy felieton próbuje przybliżyć czytelnikowi problem związany z utratą rozumienia, mowy, czytania i pisania - zwany afazją.
>>> więcej>>>  http://logos.dt.pl/logos06

.
* DYKCJA (fonacja i rezonans) – autor: Władysław Pitak
Ćwiczenia głosowe prowadzi się po przerobieniu ćwiczeń oddechowych. Nie powinny one trwać długo, aby nie powodowały zmęczenia mięśni krtani.
>>> więcej>>>  http://logos.dt.pl/logos07
.
* AFAZJA - UTRATA ZNAJOMOŚCI JĘZYKA– autor: Władysław Pitak
Można powiedzieć, że jest to właściwie utrata częściowa lub całkowita znajomości języka, jego rozumienia i nadawania, występują także trudności w jego ponownym nauczeniu się.
>>> więcej>>>  http://logos.dt.pl/logos08
.
* PRANAJAMA - ODDYCHANIE NA JĄKANIE – autor: Władysław Pitak
Prezentowane poniżej ćwiczenia są wzorowane na jodze i mają na celu pogłębienie oddechu, rozruszanie przepony, wydłużenie fazy wydechowej.
>>> więcej>>>  http://logos.dt.pl/logos09

Radość, niekoniecznie zaraz euforyczna, wdzięczność i miłość – w przeróżnych swoich wcieleniach – te uczucia mają największy udział w przywoływaniu szczęścia.